CHẾ ĐỘ ĂN KHÔNG GLUTEN CASEIN (GFCF) CHO TRẺ TỰ KỶ CÓ ĐÁNG THỬ HAY KHÔNG?
Hành trình đồng hành cùng một em bé có sự phát triển thần kinh khác biệt chưa bao giờ là dễ dàng. Giữa vô vàn luồng thông tin trên mạng, hẳn không ít lần cha mẹ cảm thấy hoang mang khi nghe đến chế độ ăn không gluten casein (gfcf) cho trẻ tự kỷ. Bài viết này mang đến cho cha mẹ góc nhìn khoa học rành mạch nhất về cơ chế hoạt động của dinh dưỡng, giúp cha mẹ tự tin đưa ra quyết định phù hợp nhất cho con.
Đánh giá sức khỏe toàn diện cho con ngay
Lắng nghe cơ thể con trước những thay đổi về dinh dưỡng
Sự liên kết kỳ diệu giữa đường ruột và não bộ của trẻ
Khoa học hiện đại đã chứng minh rằng đường ruột và bộ não có một cuộc trò chuyện liên tục thông qua hệ thần kinh ruột. Đường ruột thường được ví như "bộ não thứ hai" của con người [11]. Ở nhiều trẻ có sự phát triển thần kinh khác biệt, hệ vi sinh đường ruột thường mất cân bằng, dẫn đến việc xử lý thức ăn gặp nhiều trở ngại.
Sự mất cân bằng này có thể tạo ra các tín hiệu gây viêm, truyền dọc theo dây thần kinh phế vị lên não bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và khả năng tập trung của trẻ [14]. Để hiểu sâu hơn, cha mẹ có thể tìm hiểu thêm về trục ruột não & tự kỷ.
Những tiếng kêu cứu thầm lặng từ hệ tiêu hóa của con
Nhiều em bé tự kỷ gặp khó khăn trong việc diễn đạt bằng lời nói rằng con đang bị đau bụng, đầy hơi hay buồn nôn. Thay vào đó, con thể hiện sự khó chịu qua những tiếng la hét, hành vi tự kích (cắn tay, đập đầu) hoặc những đêm trằn trọc không ngủ [3].
Nếu con bạn đang rơi vào tình trạng trẻ tự kỷ táo bón mãn tính hoặc tiêu chảy luân phiên, đó có thể là cách hệ tiêu hóa đang "kêu cứu" vì không dung nạp được một số thành phần protein nhất định trong thức ăn hàng ngày [13].
Hiểu rõ bản chất thực sự của chế độ ăn không gluten và casein
Gluten và casein là gì mà khiến cơ thể con nhạy cảm đến vậy
Gluten là một loại protein có cấu trúc phức tạp, thường được tìm thấy nhiều trong lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen. Nó chính là thành phần tạo nên độ dính và độ xốp cho bánh mì. Trong khi đó, casein là loại protein chính có mặt trong sữa bò và các chế phẩm từ sữa như phô mai, bơ, sữa chua [1].
Đối với một hệ tiêu hóa khỏe mạnh, các enzyme sẽ cắt nhỏ hai loại protein này thành các axit amin để cơ thể hấp thụ dễ dàng. Tuy nhiên, ở một số trẻ nhạy cảm, cơ thể không sản xuất đủ enzyme cần thiết [2]. Kết quả là gluten và casein không được phân giải hoàn toàn, tạo thành các chuỗi peptide có cấu trúc tương tự như opiate (chất gây nghiện nhẹ).
Cơ chế rò rỉ ruột giải thích vì sao thức ăn có thể ảnh hưởng đến hành vi
Lớp niêm mạc ruột của chúng ta vốn dĩ là một hàng rào bảo vệ vững chắc. Nhưng khi niêm mạc ruột bị tổn thương kéo dài, các lỗ hổng siêu nhỏ sẽ xuất hiện – hay còn gọi là đường ruột rò rỉ ở trẻ (leaky gut) [14].
Những chuỗi peptide chưa được tiêu hóa hết từ gluten và casein lọt qua các lỗ hổng này, đi vào dòng máu và vượt qua hàng rào máu não [4]. Khi tiếp xúc với các thụ thể thần kinh, chúng có thể làm trẻ mơ màng, giảm chú ý hoặc tăng động. Chế độ ăn GFCF ra đời với mục đích ngăn chặn tận gốc quá trình rò rỉ này.
Những rào cản và nỗi lo của cha mẹ khi bắt đầu thay đổi thực đơn
Nỗi sợ con thiếu chất khi loại bỏ sữa và lúa mì ra khỏi bữa ăn
"Nếu không uống sữa bò, con lấy đâu ra canxi để cao lớn?", "Bỏ lúa mì đi thì tinh bột của con sẽ từ nguồn nào?". Đây là những câu hỏi thường trực. Thực tế, canxi không chỉ có trong sữa bò. Chế độ dinh dưỡng cho trẻ tự kỷ hoàn toàn có thể được thiết kế phong phú với các nguồn thực vật thay thế [15].
Việc loại bỏ gluten và casein không đồng nghĩa với việc bỏ đói cơ thể con. Ngược lại, đây là cơ hội để cha mẹ sắp xếp lại một chế độ ăn sạch hơn, giảm thiểu thực phẩm chế biến sẵn và bổ sung thêm nhiều vi chất tự nhiên [5].
Vượt qua những ngày đầu con khóc lóc vì kháng cự mùi vị mới
Trẻ tự kỷ thường có sự gắn bó mãnh liệt với sự rập khuôn trong ăn uống. Khi cha mẹ đột ngột rút những thực phẩm quen thuộc đi, con có thể phản ứng dữ dội, khóc lóc, cáu gắt, thậm chí tuyệt thực một thời gian ngắn [16].
Đây là hiện tượng "cai nghiện" tạm thời do não bộ không còn được cung cấp các peptide giống opiate nữa. Giai đoạn này thực sự cần rất nhiều sự kiên nhẫn và tình yêu thương vô điều kiện từ cha mẹ để ôm ấp và trấn an con vượt qua những ngày chông chênh nhất [18], [19].
Từng bước nhỏ an toàn để áp dụng thực đơn gfcf mà không gây áp lực
Nguyên tắc loại bỏ dần dần để con có thời gian thích nghi
Tuyệt đối không nên cắt bỏ cả gluten và casein cùng một lúc vào ngày đầu tiên. Lời khuyên từ các chuyên gia là hãy bắt đầu với việc loại bỏ casein (sữa bò và chế phẩm từ sữa) trước, vì casein thường đào thải khỏi cơ thể nhanh hơn (chỉ trong vài tuần) [7].
Sau khi con đã quen với việc không dùng sữa bò và tiêu hóa ổn định, cha mẹ mới tiếp tục bước thứ hai là loại bỏ gluten. Quá trình đào thải hoàn toàn gluten có thể mất đến vài tháng [15]. Sự chuyển đổi từ từ giúp hệ tiêu hóa không bị "sốc".
Gợi ý những thực phẩm thay thế thơm ngon và giàu dinh dưỡng
- Thay thế sữa bò: Sữa hạnh nhân, sữa hạt điều, sữa yến mạch (đảm bảo nhãn không chứa gluten), sữa dừa hoặc sữa gạo. Những loại sữa này thường được bổ sung thêm canxi và vitamin D [13].
- Thay thế tinh bột chứa gluten: Cha mẹ có thể làm quen với gạo lứt, diêm mạch (quinoa), kiều mạch, khoai lang, khoai tây và các loại bột làm từ hạnh nhân, bột dừa để làm bánh cho con [17].
- Tăng cường chất xơ và lợi khuẩn: Rau xanh đậm, nước hầm xương giàu collagen làm lành niêm mạc ruột, cùng thực phẩm lên men an toàn nuôi dưỡng hệ vi sinh.
Đừng vội vàng ăn kiêng nếu cha mẹ chưa thực sự hiểu toàn diện về con
Chế độ ăn không gluten casein (gfcf) cho trẻ tự kỷ không phải là "thần dược" phù hợp với tất cả mọi trẻ [6]. Mỗi em bé là một vũ trụ độc bản. Dinh dưỡng tuy quan trọng nhưng chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh tổng thể về sức khỏe của con. Nếu chúng ta chỉ mù quáng chạy theo các chế độ ăn kiêng mà bỏ qua việc đánh giá các nguyên nhân sâu xa khác, cha mẹ có thể vô tình làm mất đi "thời điểm vàng" để can thiệp.
Thay vì đoán mò hoặc thử nghiệm đầy rủi ro, điều thiết thực nhất cha mẹ cần làm ngay lúc này là dừng lại một nhịp để nhìn nhận lại toàn cảnh cơ thể con [9], [10]. Chỉ khi có dữ liệu chính xác, chúng ta mới vạch ra được lộ trình an toàn nhất.
Thực hiện kiểm tra sức khỏe toàn diện cho conNhững câu hỏi thường gặp của cha mẹ về dinh dưỡng cho trẻ tự kỷ
Phải mất bao lâu để thấy sự cải thiện khi cho con ăn GFCF? +
Nếu vô tình để con ăn nhầm gluten hoặc casein thì có sao không? +
Có cần đi xét nghiệm dị ứng trước khi cho con ăn kiêng không? +
Chế độ GFCF có đắt đỏ và khó chuẩn bị không? +
Có thể bổ sung canxi cho con từ đâu nếu không uống sữa bò? +
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn y khoa. Nếu bạn lo lắng về sự phát triển của con, hãy gặp chuyên gia có chứng chỉ để được đánh giá trực tiếp.