LÀM GÌ KHI TRẺ TỰ KỶ HAY BỊ SẶC KHI ĂN VÀ GIẢI MÃ NGUYÊN NHÂN TỪ GỐC
Bữa ăn vốn dĩ là thời gian gắn kết gia đình lại thường xuyên trở thành nỗi ám ảnh và căng thẳng khi trẻ tự kỷ hay bị sặc khi ăn. Đằng sau những cơn sặc nghẹn ấy không phải là sự bướng bỉnh, mà là những khó khăn thực sự về mặt thể chất và thần kinh con chưa thể nói ra.
Đánh Giá Sức Khỏe Toàn Diện Cho Con Ngay
Thấu hiểu nỗi sợ hãi của cha mẹ trong mỗi bữa ăn cùng con
Mỗi ngày trôi qua, việc nhìn thấy con vất vả vật lộn với từng muỗng cơm có thể làm vỡ vụn trái tim của bất kỳ người làm cha mẹ nào. Bạn có thể đã thử băm nhỏ thức ăn, ninh nhừ mọi thứ, thậm chí là xay nhuyễn chỉ mong con nuốt xuống bình an [1]. Cảm giác nơm nớp lo sợ con hóc dị vật cản trở đường thở luôn thường trực, khiến bữa ăn mất đi niềm vui vốn có.
Nhiều gia đình chịu thêm áp lực từ những người xung quanh với những lời nhận xét vô tình như con lớn rồi mà không biết nhai, hay do mẹ chiều con quá nên sinh hư [4]. Những lời nói ấy càng đẩy cha mẹ vào vòng xoáy của sự cô đơn và tuyệt vọng. Tuy nhiên, sự thật là việc ăn uống không hề đơn giản như chúng ta nghĩ. Nó đòi hỏi một hệ thống thần kinh và cơ bắp phối hợp nhịp nhàng mà ở những em bé tự kỷ, quá trình này đang bị gián đoạn [16].
Đừng tự trách mình nữa, bạn đang làm rất tốt và luôn cố gắng hết sức vì con.
Những nguyên nhân ẩn sâu khiến trẻ tự kỷ hay bị sặc khi ăn
Khó khăn trong việc phối hợp các cơ vận động miệng họng
Với trẻ tự kỷ, trương lực cơ ở vùng miệng họng thường yếu hơn bình thường. Điều này có nghĩa là con không có đủ sức mạnh để giữ thức ăn trong khoang miệng, không đủ lực để cắn đứt hay nghiền nát thức ăn một cách hiệu quả [11]. Lưỡi của con có thể không đủ linh hoạt để đảo thức ăn, dẫn đến việc thức ăn rơi tuột xuống họng khi chưa xử lý kỹ [12]. Hãy tìm hiểu thêm về vận động miệng họng trẻ tự kỷ để hiểu rõ gốc rễ vấn đề.
Rối loạn xử lý cảm giác khiến con nhạy cảm với kết cấu thức ăn
Nhiều trẻ tự kỷ gặp rối loạn xử lý cảm giác. Khi khoang miệng quá nhạy cảm, một mẩu thức ăn lợn cợn cũng làm não bộ phát tín hiệu cảnh báo, gây phản xạ ọe hoặc ho sặc [7]. Ngược lại, nếu kém nhạy cảm, trẻ không cảm nhận rõ vị trí thức ăn, có xu hướng nhét đầy miệng để tìm cảm giác [18]. Khối thức ăn quá lớn chèn ép hầu họng sẽ vượt quá khả năng xử lý, gây sặc tức thì.
Thói quen nuốt chửng do con chưa biết cách nhai và xử lý thức ăn an toàn
Nhai đòi hỏi trẻ nhận thức được không gian ba chiều trong khoang miệng. Rất nhiều trẻ tự kỷ chưa bao giờ được học cách "làm chủ" không gian này [9]. Do không biết cách nhai, hoặc nhai quá mỏi vì cơ yếu, con chọn giải pháp dễ nhất là nuốt chửng [13]. Thói quen này cực kỳ nguy hiểm, đặc biệt với các loại thức ăn tròn, dai hoặc cứng, dễ đi nhầm vào đường thở.
Cách xử lý an toàn ngay tại bàn ăn khi con có dấu hiệu sặc nghẹn
Những việc cha mẹ cần làm ngay lập tức để bảo vệ đường thở của con
- Giữ bình tĩnh: Sự hoảng loạn sẽ khiến con sợ hãi và dễ hít thức ăn sâu hơn vào phổi.
- Khuyến khích ho: Nếu con đang ho mạnh và có thể phát ra âm thanh, hãy để con tự đẩy dị vật ra ngoài [6].
- Tuyệt đối không dùng tay móc họng: Hành động này vô tình có thể đẩy khối thức ăn kẹt sâu hơn vào phế quản.
- Sơ cứu khẩn cấp: Nếu con mặt tím tái, không phát ra tiếng, lập tức thực hiện các biện pháp sơ cứu (vỗ lưng, ấn ngực, Heimlich) và gọi cấp cứu [8].
Điều chỉnh tư thế ngồi và dụng cụ ăn uống giúp con nuốt dễ dàng hơn
- Quy tắc 90-90-90: Đảm bảo hông, đầu gối và mắt cá chân đều gập góc 90 độ, bàn chân đặt phẳng trên mặt sàn [14]. Tư thế này mở rộng tối đa đường thở.
- Chọn đúng thìa nĩa: Dùng thìa có kích thước lòng thìa nông và nhỏ, vừa vặn với khuôn miệng.
- Chủ động đón thức ăn: Đặt thức ăn ở phía trước miệng, chờ con chủ động há đón lấy thay vì ấn sâu vào bên trong [15].
Xây dựng nền tảng ăn uống an toàn lâu dài cho con yêu
Bắt đầu với những bước nhỏ trong trị liệu vận động miệng
Biến các bài tập thành trò chơi thú vị như thổi bong bóng, thổi còi, hút nước qua ống hút để rèn luyện lực môi, má [11]. Massage nhẹ nhàng vùng hàm trước bữa ăn giúp đánh thức cảm giác. Cha mẹ hãy tìm hiểu oral motor therapy là gì? giải thích dễ hiểu cho mẹ để áp dụng đúng phương pháp.
Quan sát lại các dấu hiệu đi kèm để đánh giá sức khỏe toàn diện
Việc hay sặc thường đi kèm với tình trạng trẻ tự kỷ chảy nước dãi nhiều hoặc chậm bật âm [3]. Hãy xem xét liệu con chậm nói do ngôn ngữ hay do vận động miệng yếu? [5] Mọi biểu hiện bất thường đều là manh mối để hỗ trợ con.
Không bỏ sót bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào của con
Một vùng miệng yếu kém không chỉ cản trở việc ăn uống mà còn ảnh hưởng đến sự an toàn lâu dài. Chỉ mất vài phút thực hiện bài kiểm tra chuyên sâu, bạn sẽ có góc nhìn minh bạch nhất về tình trạng hiện tại của con yêu.
Làm Bảng Kiểm Tra Sức Khỏe Toàn DiệnGiải đáp những trăn trở thường gặp về thói quen ăn uống của con
Tại sao con tôi chỉ chịu ăn cháo xay nhuyễn dù đã lớn tuổi? +
Con hay ngậm thức ăn rất lâu rồi mới nuốt hoặc nhả ra, tôi phải làm sao? +
Có nên cho con xem tivi, iPad trong lúc ăn để con dễ nuốt hơn không? +
Khi con bị ho sặc, tôi có nên cho con uống nước ngay để trôi thức ăn không? +
Bao lâu thì các bài tập vận động miệng mới giúp con hết sặc khi ăn? +
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn y khoa. Nếu bạn lo lắng về sự phát triển của con, hãy gặp chuyên gia có chứng chỉ để được đánh giá trực tiếp.